|
|
Yatırım Ortaklığı Bilgileri
 Yatırım Ortaklığı Nedir ?Yatırım ortaklıkları, sermaye piyasası araçları ile ulusal ve uluslararası borsalarda veya borsa dışı organize piyasalarda işlem gören altın ve diğer kıymetli madenler portföyü işletmek üzere anonim ortaklık şeklinde ve kayıtlı sermaye esasına göre kurulan sermaye piyasası kurumlarıdır. Yatırım ortaklıklarının temel fonksiyonu küçük tasarruf sahiplerinin birikimlerini bir havuzda toplayarak değişik menkul kıymetlerden oluşacak bir portföye yatırmak ve bu yolla elde ettikleri kazancı ortaklarına payları oranında dağıtmaktır. Yatırım ortaklıklarının diğer ortaklıklardan farkı, faaliyet alanlarının sadece sermaye piyasası araçları ile altın ve diğer kıymetli madenlerden oluşan bir portföyün işletilmesi şeklinde sınırlandırılmış bulunmasıdır. Yatırım ortaklığı portföyünün uzman bir kadro tarafından yönetilmesi nedeniyle bir yandan tasarruf sahibinin riski azaltılırken diğer yandan da tasarrufların menkul kıymetlere yatırılması suretiyle kaynakların etkin kullanımı sağlanabilmektedir. Bu özellikleri nedeniyle, yabancı ülkelerde olduğu kadar ülkemizde de yatırım ortaklıklarının kurulması ve gelişmesi vergi teşvikleri yoluyla desteklenmiştir. Yatırım Ortaklıklarına Hakim Olan Temel İlkeler Nelerdir ?Riskin Dağıtılması İlkesi
Bu ilke sayesinde yatırım ortaklıklarının, bireylerin kendi imkanları ile sağlayamayacakları ölçüde riski dağıtmaları
mümkündür. 100 TL’niz olduğunu düşünelim. Siz bu para ile (Borsa’da hisse senetlerinin belirli miktarların -lot-
altında işlem görememesi nedeniyle) ancak bir kaç hisse senedine yatırım yapabilirsiniz ve bu durum sizin riskinizi artırır.
Örneğin, hisse senedini satın aldığınız iki şirketin mali durumunun bozulması ve hisse senetlerinin fiyatlarının düşmesi
ihtimali, 25 ayrı şirkete ait hisse senedinin fiyatlarının birden düşmesi ihtimalinden çok daha yüksektir. Yatırım ortaklıkları
ise binlerce kişiden para toplayarak, milyonlarca TL’lık portföyler oluşturabilir, bu sayede çok daha fazla sayıda hisse senedine
ve bu arada daha başka yatırım araçlarına örneğin tahvil ve bonolara yatırım yaparak, hisse senedi fiyatlarındaki herhangi bir
düşüş anında bundan en az derecede etkilenme şansına sahip olurlar.
Profesyonel Yönetim
Menkul kıymet piyasaları nitelikleri itibariyle belirli bir bilgi birikimini gerektiren teknik piyasalar olup, bu piyasada oluşan
gelişmelerin yakından takip edilmesi gerekir. Doğal olarak bireylerin böylesi bir takibi düzenli olarak yapmaları ve bu piyasalarda
oluşan gelişmelerin menkul kıymet fiyatlarına etkilerini tahmin edip ona göre zamanında tavır alabilmeleri zordur. Yatırım ortaklıkları
ise çok fazla sayıda kişiden para toplamak suretiyle yüksek miktarlarda portföyler oluşturduklarından, gerekli donanıma ve menkul kıymet
piyasalarıyla ilgili yetişmiş elemanlara sahip olabilirler. Bu sayede piyasalarda gözlemlenen hareketlerin ne anlama geldiğini sürekli bir
şekilde takip ederek gerekli işlemleri (alım/satım gibi) gerçekleştirirler.
Menkul Kıymet Portföyü İşletmek
Yatırım ortaklıkları, bazı kısıtlamalar içerisinde nakit ve kıymetli madenlere de yatırım yapabilmekle beraber, temel amaçları menkul kıymet
alıp satmak ve alım satımlar arasında oluşan olumlu fark ile bu menkul kıymetlerin kar payları ve faizlerinden gelir sağlamak olan kuruluşlardır.
Ortaklıktan Doğan Haklar
Bir yatırım ortaklığının hisse senedine yatırım yapan tasarruf sahibi, birtakım mali ve mali olmayan haklara sahip olmaktadır. Bu hakların başlıcaları
kar payı hakkı, rüçhan hakkı ve genel kurul toplantılarında oy kullanma hakkıdır. Tasarruf sahipleri yatırım ortaklığı portföyü ile ilgili muameleleri
yapma yetkisini kurucuya verirler. Bu yetki devri ortaklık esas sözleşmesi ile olur. Kurucu ortaklık portföyünü bu sözleşme çerçevesinde ve tasarruf
sahiplerinin haklarını koruyarak yönetmek/yönettirmek zorundadır.
Mal Varlığının Korunması
Ortaklık portföyünde yer alan menkul kıymetler, kurucu ortaklar ile portföy yöneticilerinden ayrı bir yerde muhafaza edilmek zorundadır. Sözkonusu
menkul kıymetler, ortaklık ile İmkb Takas ve Saklama Bankası ( Takasbank)arasında imzalanacak bir saklama sözleşmesi çerçevesinde Takasbank’ta saklanır.
Yatırım Ortaklıklarının Avantajları Nelerdir ? Ortaya koyduğu sermayesi yani tasarrufu, profesyonel ve güvenilir yöneticiler tarafından yönetilmektedir.
Yatırım Ortaklıkları Nelere Yatırım Yapabilirler ? Düzenlemelere göre alım satımı yapılabilen yabancı özel ve kamu sektörü borçlanma senetleri ve hisse senetleri (sermaye ve yedek akçeleri toplamının %25’ine kadar),
Yatırım Ortaklıklarının Türleri Nelerdir ?
Yatırım ortaklıkları, yatırım fonlarında olduğu gibi A ve B Tipi olmak üzere iki ayrı tipte kurulabilmektedir. Portföy değerinin en az %25'ini devamlı olarak özelleştirme kapsamına alınmış Kamu İktisadi Teşebbüsleri dahil Türkiye'de
kurulmuş ortaklıkların hisse senetlerine yatırmış yatırım ortaklıkları A Tipi, bunun dışında kalanlar B Tipi olarak adlandırılmaktadır. Halen yürürlükte olan vergi mevzuatına göre B Tipi ortaklıklar elde ettikleri portföy işletmeciliğinden doğan kazançları
üzerinden %10 oranında vergi yükümlülüğüne tabi iken, A Tipi ortaklıklarda vergi yükü %0'dır.
Yatırım Ortaklıklarına Nasıl Yatırım Yapılır ?
Yatırım ortaklıklarının anonim ortaklık statüsünde kurulması zorunlu olduğundan, bu ortaklıkların kuruluşunda TTK’nun anonim ortaklıkların kuruluşuna ilişkin hükümleri uygulanır. Tüm anonim ortaklıklar gibi yatırım ortaklıkları da kurucuların koymuş olduğu
sermayeyi temsil etmek üzere hisse senedi ihraç ederler.
Yeni kurulan yatırım ortaklıklarının hisse senetleri satış süresi içinde, birincil piyasada aracı kuruluşlar aracılığı ile de halka satılabilmektedir. Bu ortaklıkların hisse senetleri satış süresinin bitiminden sonra bir iki hafta içinde Borsa’da işlem görmeye başlamakta ve likidite imkanı doğmaktadır. Birincil piyasada yatırım ortaklığı hisse senedi almak için gazetelerdeki sirküler duyurularını izlemek ve satış yerlerine başvurmak gerekmektedir. Yatırım ortaklığının kuruluşunu takiben yapılacak ilk halka arzlarda, halka arz edilecek hisse senetlerinin nominal toplamının yatırım ortaklığının çıkarılmış sermayesine oranı asgari %49 olmalıdır. Yatırım ortaklığı hisse senetleri borsalarda alınıp satılırlar. Bu nedenle kurulmuş bir ortaklığın hisse senetlerine yatırım yapmak isteyen tasarruf sahipleri Borsa’da işlem yapmaya yetkili bir aracı kuruluşa talimat vererek ikincil piyasada bir ortaklığın hisse senedini alabilirler ya da ellerindeki hisse senetlerini yine aracı kuruluşlar aracılığı ile Borsa’da satabilirler.
Yatırım Ortaklıkları Bağımsız Denetim Kapsamındadır
Hisse senetlerinin halka arz edildiği hesap dönemi itibariyle yatırım ortaklığı, sürekli bağımsız denetime tabidir. Bunun sonucu olarak şirketin finansal tabloları Kurul tarafından listeye alınmış bir bağımsız denetim kuruluşu tarafından
6. ve 12. ay sonları itibariyle denetlenir.
Yatırım Ortaklığı Hisse Senetlerinin Fiyatı Nasıl Belirlenir ?
Yatırım ortaklığı hisse senetleri borsada işlem gördüğü için bu senetlerin fiyatı borsada oluşan arz ve talebe göre oluşmaktadır.
Portföy değerine ek olarak yatırımcılar ortaklığın yönetimine, gelecekle ilgili beklentilerine göre hisse senedinin fiyatı değişmektedir. Bu nedenle yatırımcıların bir yatırım ortaklığı hisse senedine yatırım yapacakları zaman ortaklığın portföyü ile
birlikte borsada oluşan fiyat hareketlerini ve hisse senedi fiyatlarını etkileyebilecek diğer ekonomik ve siyasi gelişmeleri de yakından izlemeleri gerekir.
Yatırım Ortaklıkları Nasıl Vergilendirilir ?
Yürürlükteki vergi mevzuatı, halka açık bir şirketin hisse senedi yatırımı yapmasını vergisel açıdan destekleyerek, hisse senetlerinden oluşan porföy kazançlarından küçük yatırımcıların temettü olarak yararlanmalarını temin etmek istemiş,
bu amaçla portföyün en az %25’i hisse senetlerinden oluşan A Tipi yatırım ortaklıklarını vergisel teşviklerle desteklemiştir.
Yatırım Ortaklığı Açısından Vergilendirme A ve B Tipi yatırım ortaklıklarının portföy işletmeciliği kazançları kurumlar vergisinden istisnadır.
Yatırım Ortaklığı Kar Payı Elde Eden Gerçek Kişiler Açısından Vergilendirme
1.1.1999 yılından itibaren yatırım ortaklığı kar payı elde eden gerçek kişiler, bu gelirlerinin üzerinden 1/3 oranında vergi alacağı [1] hesaplayacaklar ayrıca, elde edilen gelirlerini enflasyondan arındırmak
amacıyla kar paylarına Maliye Bakanlığı’nca tespit edilen indirim oranını uygulayacaklardır. Daha sonra hesaplanan kar payları, Gelir Vergisi Kanunu çerçevesinde belirlenen vergi oranları çerçevesinde vergilendirilecektir.
Buna göre, kar paylarına vergi alacağı ve indirim oranı uygulandıktan sonra kalan tutarın 1999 yılı gelirleri için 3.500 TL’yi aşması halinde beyanname verilecektir. Ayrıca, gerçek kişilerin vergi alacağı,
beyanname üzerinden hesaplanan gelir vergisine mahsup edilecektir.
Yatırım Ortaklığı Kar Payı Elde Eden Kurumlar Açısından Vergilendirme
Tam ve dar mükellef kurumlar için kar payları, ticari kazanç olarak beyan edilerek vergilendirilecektir.
Yatırım Ortaklığı Ve Yatırım Fonu Arasında Ne Fark Vardır ? Yatırım ortaklığının hukuki yapısı ayrı ve bağımsız bir tüzel kişilik olarak anonim ortaklık olarak kurulurken, yatırım fonunun ayrı bir tüzel kişiliği yoktur. Yatırım fonu bir tüzel kişilik tarafından bir sözleşme çerçevesinde kurulan bir mal varlığıdır.
|
